ŚWIAT DZIECI PO WŁOSKU

włoskie słownictwo o dzieciach

Z poniższego wpisu dowiecie się, jak powiedzieć w języku włoskim do dziecka, że czas na lulu, jak zapytać, czy zrobiło sobie „auka”, jak zrobić mu „a kuku!” (wiem, to dziwne, że to brzmi inaczej po włosku), a także o co mu chodzi, kiedy woła „mi scappa la pupù!” (jak się przekonacie z dalszej części wpisu, to bardzo ważne). Tak, jeśli ktoś z was wybiera się do Włoch jako au pair lub jeśli macie małych włoskich członków rodziny, to ten wpis jest dla Was. Sama większość z tych słówek przywsoiłam 8 lat temu, podczas 7 miesięcznej opieki nad włoskimi dzieciakami. Wiedziałam wtedy jak po włosku nazywa się Sknerus McKwacz, a o istnieniu congiuntivo nie miałam zielonego pojęcia. To były czasy!

 

Na początek ustalmy, kto jest kim. Ogólnie dziecko to il bambino, a dziecko płci żeńskiej to la bambina (kiedy chcemy podkreślić płeć dziecka, możemy powiedzieć też il maschietto – chłopczyk, lub la femminuccia – dziewczynka). Często używa się również przeuroczych form il bimbo lub la bimba, które oznaczają to samo co il bambino i la bambina. Całkowity maluszek, noworodek lub niemowlak, to il neonato. Następna faza to il bebè. To, takie większe, ale wciąż małe dziecko, które już gaworzy (balbettare – gaworzyć) i zaczyna raczkować (gattonare). Dla określenia dziecka możemy użyć słówka il pupo, które oznacza mniej więcej tyle co „bobas”. Żeńska wersja jest bardziej wieloznaczna. Być może kojarzycie włoską markę kosmetyków Pupa (mistrzostwo marketingu). Odwołuje się ona najprawdopodobniej do znaczenia „lalka”, „lala”, ale la pupa może oznaczać również po prostu małą dziewczynkę. Słowo to bywa używane też w znaczeniu „ślicznotka”, „mała”, „maleńka”, „laska”, „lalunia” itp.

Zupełne maluszki mogą „chodzić” do żłobka (l’asilo nido lub w skrócie l’asilo), a większe do przedszkola (la scuola materna; podobno profesjonalne określenie to la scuola d’infanzia, ale w życiu codziennym używa się raczej tej pierwszej wersji).

Poza powyższymi opcjami, dzieci mogą zostać pod opieką niani, którą możemy określić jako la baby-sitter lub la tata. Z tym że la tata, nie koniecznie musi oznaczać nianię. Może to być po prostu jakakolwiek kobieta (poza mamą dziecka) bądź dziewczyna/ka, starsza od dziecka. Co ciekawe, w niektórych rejonach Włoch określenie to występuje również w rodzaju męskim, il tato, i oznacza tyle co… polski tata! W sumie nie ma się co dziwić, w końcu dzieci na całym świecie zaczynają swoją przygodę z mową od powtarzania sylab i od tych sylab nazywa się najbliższych członków otoczenia. Właśnie tak, drogie mamy, żyłyście w przekonaniu, że Wasze dzieci jako pierwsze wypowiedziały słowo „mama” z miłości do Was, a w rzeczywistości to Wy nazywacie się mamami, bo to pierwsze słowo wypowiadanie przez dzieci :D. Ale to tylko taka moja mała pseudo-socjo-filozoficzna dygresja.

słownictwo dziecięce język włoski

Wróćmy do rzeczy. Jest dziecko, jest niania, musi być i płacz (piangere – płakać). Jako „tata” z ponad 7-miesięcznym stażem radzę na początek sprawdzić, czy nie trzeba przypadkiem zmienić pieluszki (cambiare il pannolino). Przy tej okazji przydadzą się zapewne le salviettine umidificate (wilgotne chusteczki), a także il borotalco, czyli talk (aczkolwiek właściwa nazwa to il talco, gdyż Borotalco to w rzeczywistości marka kosmetyków na bazie talku; nazwa ta funkcjonuje w języku włoskim jako talk na podobnej zasadzie jak w polskim „pampersy” jako pieluchy).

Starsze dziecko (miejmy nadzieję) uprzedzi, że musi iść „za potrzebą”. Oznajmi wtedy „Mi scappa la pipì/la pupù/la cacca”. Pierwsza opcja oznacza siusiu, dwie pozostałe tzw. “dwujeczkę”, wyrażenie „mi scappa” – „chce mi się” (dosł. „ucieka mi/wychodzi mi”). W takiej sytuacji można je posadzić na il vasino (nocnik).

Jeśli sprawy toaletowe zostały załatwione, a dziecko dalej płacze, może być na przykład głodne lub spragnione. W tym wypadku przyda się słownictwo z poniższej listy.

LA PAPPA È PRONTA!

la pappa – papu

nutrire – karmić (w sensie – dać coś do jedzenia)

imboccare – karmić (w sensie – „otwórz buzię, leci samolocik”)

il seggiolone – wysokie krzesło dla dziecka

il latte in polvere – mleko w proszku

il bavaglino – śliniak

il biberon – butelka dla dziecka (dare il biberon / nutrire con il biberon – karmić butelką)

 

Jeśli nie jest głodne, może po prostu potrzebuje bliskości lub chce mu się spać. Przebierzemy je wtedy w il pagliaccetto (pajacyk). Możemy wziąć je na ręce (prendere in braccio) i ululać (cullare / dondolare / ninnare). Możemy również wspomóc się smoczkiem (il ciuccio / il succhiotto). Starszym dzieciom możemy przeczytać lub opowiedzieć bajkę (la favola).

język włoski słówka dzieci

È L’ORA DI ANDARE A NANNA!

la nanna – lulu (andare a nanna – iść lulu, fare la nanna – robić lulu = spać)

rimboccare le coperte – przykryć kołdrą (poprawić kołdrę)

la ninna nanna – kołysanka

il sacco nanna – śpiworek

il doudou – pluszak do spania, taki „spłaszczony”, coś takiego

le ghettine – rajstopki/spodenki od pidżamki

il coprifasce – kaftanik

il body – body

Dziecko może być kapryśne również, gdy ząbkuje (mettere i denti – ząbkować ; la dentizione – ząbkowanie). Możesz mu wtedy pomóc gryzakiem (il dentaruolo / l’articolo da masticare / l’anello per la dentizione).

A może po prostu grymasi (fare i capricci), bo się nudzi? Zaproponuj więc zabawę lub wyjście na podwórko. Tylko uważaj, żeby dziecko nie zrobiło sobie auka (farsi la bua). Jeśli jednak takie auka sobie zrobi, to zorietujesz się po tym, że się rozbeczy (scoppiare a piangere – wybuchnąć płaczem) lub przynajmniej krzyknie ahi! lub ahia! (a nie „au!” czy „aua!”). Nota bene, kiedy dowiedziałam się, że „au” to po włosku jakieś „ahi”, a nie po prostu zwyczajnie po ludzku „au”, byłam bardzo zdzwiwiona. Nie sądziłam, że nagła reakcja na ból może być uzależniona od języka. Wydawało mi się to takim samym (albo przynajmniej bardzo zbliżonym) odruchem jak kaszel czy śmiech, a przecież kaszlemy i śmiejemy się w każdym języku tak samo. Może nie są to dźwięki tego samego rodzaju, ale stopień kontroli nad nimi wydaje mi się podobny. Dziś jestem jeszcze bardziej zdziwiona, ponieważ zauważyłam, że sama używam wykrzyknienia „ahia”, choć byłam przekonana, że mojego „aua” nie da się wykorzenić. Ba! W zależności od tego, gdzie się znajduję, używam jednej lub drugiej wersji. A więc jeśli uderzę się o coś w Polsce wołam „aua”, a jeśli nastąpi to we Włoszech, to wyrażam swoje cierpienie za pomocą „ahia”. Dziwne, co nie? Dla mnie dziwne.

GIOCHIAMO?

giocare – bawić się, grać

a morra cinese –w papier, nożyce, kamień

ad acchiapparella –w berka

a campana – w klasy

a palla – w piłkę

a nascondino – w chowanego

a guardie e ladri – w policjantów i złodziei

a rubabandiera – w dwie flagi

al telefono senza fili – w głuchy telefon

a girotondo – w kółko graniaste

Oto tekst i link do włoskiej wersji piosenki, wykorzystywanej do tej zabawy:

Giro giro tondo
Casca il mondo
Casca la Terra
Tutti giù per terra

(Jak już jesteśmy przy piosenkach, to podrzucam też link do włoskiej wersji Kaczor Donald farmę miał oraz Panie Janie.)

il gioco – zabawa, gra

la filastrocca – wyliczanka, rymowanka

saltare alla corda – skakać na skakance

fare finta – udawać (“facciamo finta che io sono una principessa” – udajmy, że ja jestem księżniczką); dzieciaki używają też sformułowania “facciamo che tu eri…”, które kojarzy mi się z takim “chodź, że ty będziesz…”

A całkowite maluszki będziemy bawić za pomocą niezawodnego bubu settete! (czyli naszego polskiego „a kuku!”). Dzieciaki zwykle też nieźle się bawią, kiedy się je łaskocze (fare il solletico – łaskotać).

Przy zabawach z dziećmi mogą przydać się również włoskie wersje dźwięków wydawanych przez zwierzęta. Ich listę znajdziecie pod tym linkiem.

Podrzucam też bardzo popularną we Włoszech piosenkę, w której pojawiają się zwierzęce odgłosy.

I jeszcze jedna piosenka, która zdobyła popularność kilka lat temu, również związana z dźwiękami wydawanymi przez zwierzęta.

I GIOCATTOLI (ZABAWKI)

il giocattolo – zabawka

il calcio balilla (il biliardino) – piłkarzyki

la macchinetta – samochodzik

il trenino – pociąg

i blocchi / le costruzioni – klocki

i / le lego – klocki lego (słówko to funkcjonuje w dwóch rodzajach, ponieważ niektórzy podpinają je pod “blocchi”, a inni pod “costruzioni”)

il puzzle (wymawiane „pazol”) – puzle (fare il puzzle – układać puzle)

il gioco da tavolo – gra planszowa

la papera di gomma – gumowa kaczka

il peluche / il pupazzo – maskotka

l’orsachiotto / l’orsetto – pluszowy miś

la barbie – lalka barbie

la bambola – lalka

la casa delle bambole – dom dla lalek

il pony – kucyk

il palloncino – balonik

il sonaglio – grzechotka

le bolle di sapone – bańki mydlane

il cavallo a dondolo – koń na biegunach

la giostrina da culla – karuzela da łóżeczka

ANDIAMO AL PARCO GIOCHI!

il parco giochi – plac zabaw

lo scivolo – ślizgawka

l’altalena – huśtawka

la giostra – karuzela

il dondolo – bujawka

la sabbiera – piaskownica

il secchietto – wiaderko

la paletta – łopatka

il rastrello – grabki

la formina – foremka

lo scivolo gonfiabile – dmuchana ślizgawka

il castello gonfiabile – zamek dmuchany

il triciclo – rowerek na trzech kółkach

Jakąś opcją jest też włączenie dziecku bajki w telewizji (il cartone animato – kreskówka). Ale o co mu chodzi z tym Topolino? Co to jest Cenerentola? Już śpieszę na ratunek z bajkowym słownikiem tytułów i postaci :).

Braccio di ferro – Popeye

Topolino – Myszka Mickey

Pippo – Goofy

Paperino – Kaczor Donald

Paperina – Kaczka Daisy

Paperon de’ Paperoni / Zio Paperone – Sknerus McKwacz

Cip e Ciop – Chip ‘n’ Dale

Silvestro – kot Sylwester

Titti – Kanarek Tweety

Bugs Bunny – Królik Bugs

Daffy Duck – Kaczor Daffy

Pippi Calzelunghe – Pippi Langstrumpf

Winnie the Pooh – Kubuś Puchatek

Tigro – Tygrysek

Pimpi – Prosiaczek

Tappo – Królik

Ih-Oh – Kłapouchy

Christopher Robin – Krzyś

Uomo ragno – Spiderman

Cappuccetto Rosso – Czerwony kapturek

Cenerentola – Kopciuszek

La bella addormentata nel bosco – Śpiąca Królewna

La Bella e la Bestia – Piękna i Bestia

Biancaneve e i sette nani – Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków

La carica dei 101 – 101 dalamtyńczyków

Lilli e il vagabondo – Zakochany kundel

La Sirenetta – Mała syrenka

Il re leone – Król lew

Alice nel paese delle meraviglie – Alicja w Krainie Czarów

Il libro della giungla – Księga dżungli

Peter Pan – Piotruś Pan

I Puffi – Smerfy

Czasami dziecko bywa najzwyczajniej w świecie niegrzeczne. O dziwo, nie znalazłam zadowalającego włoskiego wyrażenia na brojenie. Najbardziej pasowałoby tu fare il birichino, gdzie il birichino to „łobuz, psotnik”. Przeciwieństwem będzie fare il bravo. Przed wyjściem z domu, zostawiając dziecko pod Twoją opieką, prawdopodobnie powiedzą do niego „fa’ il bravo e da’ retta a…” (bądź grzeczny i słuchaj się…). Jeśli dziecko będzie grzeczne, możesz je pochwalić (lodare). Jeśli będzie niegrzeczne, możesz na nie nakrzyczeć (sgridare), skarcić (fare una ramanzina) lub dać mu karę (mettere in castigo/punizione).

I jeszcze dwie grupy słówek, które mogą się przydać.

włoskie słownictwo dzieci

LA CAMERETTA

la cameretta – pokój dziecka

il box – kojec

la culla – kołyska

il lettino – łóżeczko

il paracolpi – ochraniacz do łóżeczka

il fasciatoio – przewijak

la vaschetta – wanienka

il vasino – nocnik

il girello – chodzik

la sdraietta – leżaczek

 

UN BIMBO A BORDO!

a bordo – „na pokładzie”

il seggiolino – fotelik do samochodu

la carrozzina – wózek

il passeggino – spacerówka

la pedana – nie wiem, jak to się nazywa po polsku, ale chodzi o taką platformę, którą można przymocować do wózka, na której może stanąć starsze dziecko, nie przemęczając tym samym swoich krótkich nóżek; chodzi o coś takiego

il marsupio – nosidełko

la fascia – chusta

A na koniec dwa artykuły, dzięki którym będziecie mogli przećwiczyć część poznanych właśnie słówek.

Dieci consigli per essere una brava baby sitter

25 giochi divertenti da fare con niente

 

***

Jeśli post Wam się przydał, kliknijcie proszę w te niebieskie literki “Lubię to” na granatowym tle ;) Jeśli o czymś zapomniałam, dajcie znać w komentarzu! A może któraś z dziewczyn jest ciekawa, jak wygląda doświadczenie au pair?

Wszystkie grafiki i zdjęcia by Freepik

MOŻE ZAINTERESUJE CIĘ TEŻ